Super rijk en super ongelijk

Toen ik eind jaren zeventig in Londen ging wonen, leek geen land verdeelder dan Engeland. De klassenverschillen waren groot en in your face. Rechts de rijen wit gestucte huizen met voorname pilaren en links, twee honderd meter verder, woningen die in Londen ‘goedkoop’ heten en bij ons ‘onbewoonbaar verklaard’. Je hoefde de kinderen bij de bushalte ‘s ochtends maar te horen, om te weten dat zij hun onderwijs op een ander instituut genoten, dan de jongens van de overkant die in hun donkerblauwe  schooluniform met stropdas, per auto afgevoerd werden naar de priveschool. Dat daar geen revolutie van komt, dacht ik toen.

Feit is dat, hoewel de meeste Britten zich tegenwoordig middenklasse noemen, de afstand tussen de haves en have nots alleen maar is toegenomen. En daar kunnen ze hier prima mee leven. Beter; de verschillen worden zelfs aangewakkerd. Een prachtig voorbeeld is quantative easing. QE is een dure term voor het bijdrukken van geld. Het is een methode om, zeggen de BBC journaals, de economie op te peppen. En zo werd in luttele jaren ruim 400 miljard euro aan de banken overhandigd met het vriendelijk verzoek dat geld te gebruiken voor leningen aan bedrijven en huizenkopers. En wat blijkt? Er is het afgelopen jaar door de banken juist minder geleend.  De Britse economie, intussen, ligt nog immer op zijn gat, waarop het zich langzaam naar een triple dip recessie sleept. Wat er dan met die miljarden gebeurd is, hoor ik u vragen? Die hebben geholpen de aandelenmarkt naar recordhoogte te stuwen. 

‘We zitten allemaal in hetzelfde schuitje’, zei Dave Cam toen hij net premier was en uitlegde waarom er zo fors bezuinigd moest worden. Ik moest eraan denken toen ik op een site las dat de lonen van de grootste veelverdieners in Groot Brittannie met 12% gestegen waren en in de Independent, dat de helft van alle Britse kinderen binnen twee jaar zal opgroeien in gezinnen die onder of tegen de armoedegrens aan zitten.

Dat Londen de superrijken niks in de weg legt is bekend. Kern van de fiscale politiek is om de City, die een onverantwoord groot onderdeel van de economie uitmaakt, tevreden te houden. Het verklaart waarom van alle Europeanen alleen de Britten zich verzetten tegen het korten op bankiersbonussen. De toekomst van Groot Brittannie is, zei eens economisch verslaggever Evan Davis, ‘als de butler van de wereld’.

Dat nergens in de ontwikkelde wereld de ongelijkheid sneller steeg dan in het Verenigd Koninkrijk, is even bekend als het wekelijks salaris van Wayne Rooney (300.000 euro).  Maar het blijft een rare gedachte dat Groot Brittannie wat inkomensverdeling betreft, in 1978 een meer gelijk land was dan het sindsdien geweest is.

Buckingham Palace: aftreden is voor gewone royals.

Toen Elizabeth in 1953 gekroond werd, dacht 46% van de Britten dat ze door God was aangewezen. Misschien dacht ze dat zelf ook. Kort daarvoor had ze het Gemenebest beloofd: 'mijn hele leven, zij het kort of lang, in dienst van u te stellen'. Ze was toen 21. Het zou een lang leven worden. Als Elizabeth, 86, hetzelfde ijzeren gestel heeft als haar moeder, is haar oudste zoon 80 als hij de troon overneemt. Dat is jammer voor Charles, maar nauwelijks relevant.

Waar het in Buckingham Palace om gaat, is dat Elizabeth zich aan haar heilige belofte houdt. En dus zal de Britse majesteit, die hoofd is van de Anglikaanse kerk, net als de paus (hoofd van die andere kerk) aanblijven totdat ze van de troon valt. Een Brits staatshoofd heeft levenslang. Afstand doen is de connectie met God verbreken. Afstand doen 'terwille van een nieuwe generatie' is opportunistisch en goedkoop. Het bedoezelt het ambt. (Toen Elizabeth in 1980 gebeld werd met de mededeling dat Juliana afstand zou doen van de troon, zou ze nijdig gezegd hebben: 'typisch Nederlands').

Daar komt nog bij dat de Britten eerder geexperimenteerd hebben met aftreden en dat is niet goed bevallen. Elizabeth's oom, koning Edward de Achtste, hing in 1936 zijn kroon aan de wilgen, om met een gescheiden Amerikaanse te trouwen. Het veroorzaakte een constitutionele crisis waarvan de Windsors zich met moeite herstelden. Elizabeth is opgegroeid met verhalen over het verraad van de slappe Edward  en over de prijs die De Firma betaalde voor diens schromelijk gebrek aan plichtsbesef. Dus nee, Elizabeth is niet happig op de notie vrijwillig de teugels te overhandigen. Beter om God en het lot te laten beslissen

Het volk, dat niet langer gelooft dat ze door God gezonden is, zou er wel eens anders over kunnen denken. De abdicatie van Beatrix spreekt tot de nationale verbeelding. Volgens discussies op sites en in kranten zouden veel Britten het prima vinden als Elizabeth morgen afreisde naar de Schotse laaglanden, met medeneming van de corgi's, om nooit meer voet te zetten in het verafschuwde BP (Buckingham Palace). Charles zou wel gekroond moeten worden en niet, zoals Willem-Alexander, beeidgd. En de kroning zou stijf moeten staan van alle riten en symbolen die de Britten in huis hebben. Maar dat is Groot Brittannie. Verschil moet er zijn.

Wij gaan het op 30 april afleggen tegen de operette-achtige pracht en praal die de Windsors bij dergelijke gelegenheden gewend zijn uit de kast te trekken, maar wij doen dat in de wetenschap dat wij tenminste burgers zijn. De Britten zijn niet meer dan onderdanen. Waaraan ik mijn Engelse vrienden op momenten als deze, graag mag helpen herinneren.
 

Analyse van een Britse blunder

David Camerons Big Speech over 'Europa' moet nog gehouden worden, maar de indicaties zijn niet goed. Alles wat in de aanloop naar een historisch bedoelde toespraak mis kon gaan, liep fout.

Het begon met een slordig geformuleerde opmerking tijdens een persconferentie in Brussel. Dat was vorig jaar juni. Opheldering was gewenst. Kon hij, vroeg de Sunday Telegraph aan Cameron, zijn Europese gedachte toelichten in een door hem zelf geschreven artikel? Natuurlijk kon hij dat, zei Cam. Maar eigenlijk kon hij het niet. Niet iedere Europese leider heeft een Europees beleid. Cameron, hadden sommigen al besloten, had er geen. Dat het verhaal voor de zondagskrant toch opviel was vanwege de conclusie 'dat de termen Europa en referendum elkaar niet uit hoeven sluiten'. Feest in de rechtse pers en bij de Eurosceptici. Er zou dus toch een referendum komen over het Britse lidmaatschap van de EU. Maar wanneer en onder welke voorwaarden? In het najaar zou de premier er meer over zeggen, zei Downing Street.

Het najaar werd 'voor de kerst'. Voor de kerst werd 22 januari. En die datum werd eergister teruggeschoven naar vrijdag de 18de. Voor die plotselinge vervroeging was trouwens Angela Merkel te danken. In een haastig of geirriteerd of ronduit boos telefoongesprek (afhankelijk van welke kranten je erop na leest) had de bondskanselier Dave Cam erop gewezen dat de 22ste januari de datum was waarop Frankrijk en Duitsland de 50ste verjaardag van hun verzoening zouden vieren. Misschien niet het beste moment, had Merkel gesuggereerd, voor een toespraak die in veel lidstaten zou worden uitgelegd als anti Europa. Londen had weer eens bewezen zich niet alleen in een andere tijdzone te bevinden, maar op een geheel eigen planeet. Als we de Financial Times moeten geloven (en waarom niet) zou het gedoe om tijd en lokatie van de Big Speech uit de comedy serie Yes Prime Minister gelicht zijn. Volgens de zalmroze krant was het eigenlijke plan geweest de Big Speech ook nog in Berlijn te houden. Op de dag dus van al die Frans-Duitse hartelijkheid.

En daarom werd het Nederland. Waar kon Cam anders terecht? Bovendien heeft de Britse regeringsleider in Mark Rutte een ambtgenoot die nog het dichtst in de buurt komt van een echte bondgenoot. En als je Dave Cam heet kun je alle steun die je geboden wordt gebruiken.

De cultuur van vuurwapens

Ik heb Britse vrienden die op een boerderij wonen in Devon, zuid-west Engeland. Niet afgelegen in de zin van ‘in the middle of nowhere’, maar je bent toch al gauw vijf minuten onderweg, te voet, voordat je bij de buren bent. Ze hebben een jachtgeweer. Daarmee schieten ze, tot onbeschrijfelijk genoegen van mijn zonen als ze er logeren, konijnen dood. Ik heb het een keer geprobeerd. Kartonnen dartboard op de boom, geweer tegen de schouder, trekker overhalen. Op alles voorbereid en dan nog bijna tegen de grond gegooid worden door de terugslag.

Andere Britse vrienden jagen. Als ik mee ga, wat zelden voorkomt daar het mij doorgaans te zompig is, schiet ik kleiduiven. Wat, geloof het of niet, best wel eens de spannendste sport ter wereld zou kunnen zijn. Mijn Britse vrienden behandelen hun vuurwapens met respect en terughoudendheid. Het laatste wat ze doen is hun kinderen meenemen naar een schietbaan om te leren doelschieten, zoals de moeder van Adam Lanza. Geweren hebben maar een doel: te doden, zeggen ze. En toch. Met een geweer in je hand, ben je een ander mens. Gewichtiger, serieuzer. Ik kan begrijpen waarom het Amerikanen zwaar zou vallen er afstand van te doen.

In contekst bezien is dat bloedbad in Newtown, Connecticut niet zo uitzonderlijk als het lijkt. Kijk naar de cijfers. Dagelijks worden 80 Amerkanen doodgeschoten. Op scholen, bij bushaltes, in supermarkten. Bijna de helft van de Amerikaanse bevolking heeft een geweer in huis, doorgaans even toegankelijk opgeslagen als bij ons de paraplu. Eenderde van de bijna 300 miljoen geweren in de VS zijn handgeweren, ‘nutteloos voor de jacht, maar briljant om mee te doden’, zegt Brian Masters, auteur van ‘The Evil That Man Do’. Sinds de moorden op de Kendedy’s en Martin Luther King in 1968 zijn ruim een miljoen Amerikanen doodgeschoten.

De Amerkanen zijn verslaafd aan vuurwapens. Ze hebben er geen jachtseizoen voor nodig om geweren te verzamelen, te vertroetelen en alleen al aan het bezit ervan plezier te beleven. Het eerste wat mijn (Amerikaanse) zwager deed als we in Las Vegas kwamen logeren, was zijn pistool laten zien. Ik moest daar aan denken toen ik las dat twee dagen na het bloedbad op de school in Newtown, de plaatselijke schietbaan al weer open was.

Waarom heb je toch zo’n ding in huis? vroeg ik dan de zwager met typisch Europese afkeuring. Waarop hij uitlegde in een toon alsof hij het tegen een verstandelijk gehandicapte had, wat ik in zijn ogen ook was, dat hij dat ding had om er zijn gezin mee te beschermen. De meeste Amerkanen voelen zich veiliger met een geweer onder het bed. Ook al wijzen onderzoeken uit dat huizen zonder een vuurwapen veiliger zijn dan een met. Begrijpelijk. Je bent minder geneigd tot redenering en meer bereid tot aktie als er een geweer binnen handbereik ligt.

Schietpartijen heb je overal. Ook bloedbaden op scholen. De Britten hadden hun Newtown in 1996 toen een vroegere scoutleider 15 kinderen van vijf en zes jaar doodschoot, en hun docent, in een school in het Schotse Dunblane. Sindsdien zijn de Britse vuurwapenwetten een van de striktste ter wereld. Maar ze zijn niet de oplossing. Ze weerhielden tenminste Derrick Bird er niet van om twee jaar geleden twaalf mensen dood te schieten in het noord-Engelse Cumbria. Wat ze wel doen is de kans op bloedbaden reduceren. Dat vindt ook de Britse politie, een van de weinige ter wereld die ongewapend rondloopt. Ook iets wat mijn Amerikaanse zwager nooit begrepen heeft.